قصاص نفس، مجازات قتل عمد است که منتهی به سلب حیات مجرم میشود. این موضوع در حالی است که ممکن است ولیّ دم به سن بلوغ نرسیده باشد. در چنین فرضی، ولیّ فرد صغیر یا نابالغ دو راه پیش روی خود خواهد داشت: نخست میتواند با رعایت مصلحت صغیر، از میان گزینههای قصاص، مصالحه یا گذشت، یکی را انتخاب کند؛ دوم، میتواند هیچ تصمیمی نگیرد و تصمیمگیری را به بعد از بالغ شدن صغیر واگذار کند تا خود وی بهترین تصمیم را بگیرد. در فرضی که بعضی از اولیای دم، کبیر، عاقل و خواهان قصاص باشند، میتوانند مرتکب را قصاص کنند اما در صورتی که ولیّ دمی که صغیر یا مجنون است، خواهان پرداخت سهم دیه اولیای دم کبیر، عاقل و خواهان قصاص باشد، باید مطابق خواست او عمل کنند.
اما در صورتی که ولیّ دمی که صغیر یا مجنون است، ولیّ و سرپرستی نداشته باشد یا ولیّ او شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، تکلیف چیست؟ بر اساس ماده 356 قانون مجازات اسلامی، «اگر مقتول یا مجنیٌعلیه یا ولی دمی که صغیر یا مجنون است ولی نداشته باشد یا ولی او شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، ولی او، مقام رهبری است و رییس قوه قضاییه با استیذان از مقام رهبری و در صورت موافقت ایشان، اختیار آن را به دادستانهای مربوط تفویض میکند.»