با توجه به اینکه سهم برادرتان در ملک پدری به صورت اشتراکی (مشاع) است و پدرتان فوت کرده و تکلیف ارث او هنوز مشخص نشده، اقدامی که انجام داده کاملاً غیرقانونی است. در ادامه به طور موجز، مبانی قانونی و راهکارهای عملی شما را توضیح می‌دهم.

⚖️ چرا اقدام برادرتان غیرقانونی است؟

اقدام برادرتان از چند جنبه با اصول اولیه حقوقی در تضاد است:

· ممنوعیت تصرف در مال مشاع: ملک پدری تا زمان تقسیم و انتقال سهم هر وارث، ماهیت «مشاع» دارد (به این معنا که همه وراث به صورت مساوی در همه ذرات ملک شریک هستند). طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی، هر نوع تسلط و استیلایی به روی مال غیر، بدون مجوز قانونی، «غصب» محسوب می‌شود. قانون‌گذار صراحتاً اثبات ید (داشتن مال در اختیار) بر مال غیر بدون مجوز را در حکم غصب قرار داده است.

· ابطال معاملات غیر مجاز: هرگونه قرارداد اجاره و رهنی که برادرتان تنظیم کرده است، در رابطه با سهم شما از ملک، باطل و بی‌اعتبار است و می‌توانید ابطال آن را از دادگاه بخواهید. این قراردادها برخلاف اختیارات او و خارج از قانون منعقد شده‌اند.

· درخواست اجرت المثل ایام تصرف: بر اساس رویه قضایی دادگاه‌ها، اگر یکی از شرکا بدون اذن دیگران در ملک مشاع تصرف کرده و از آن استفاده کند، به حکم قانون «غاصب» محسوب شده و سایر شرکا مستحق دریافت «اجرت المثل» (اجرت عادله زمان تصرف) از وی خواهند بود.

راهکارهای عملی برای احقاق حق

شما و سایر وراث می‌توانید برای دفاع از حقوق خود اقدامات زیر را به ترتیب پیشنهادی انجام دهید:

۱. اقدام فوری: اثبات مالکیت و اخطار

· مراجعه به اداره ثبت و دریافت گواهی انحصار وراثت: اولین و مهم‌ترین گام، دریافت این مدرک است. گواهی انحصار وراثت سندی است که مشخص می‌کند پس از فوت پدرتان، چه کسانی و به چه نسبتی (مثلاً یک ششم، یک هشتم) وارث ملک او هستند. این سند برای اثبات سهم شما در هرگونه اقدام قضایی ضروری است.

· ارسال اظهارنامه رسمی: پس از دریافت گواهی، از طریق دفاتر خدمات قضایی یک اظهارنامه رسمی برای برادرتان ارسال کنید. در این اظهارنامه به صراحت به او اعلام کنید که اقدامش غیرقانونی و بدون اجازه سایر وراث بوده است.

۲. اقدام قضایی (بر اساس اقتضا و شدت تخلف)

برای اعاده حقوق از دست رفته خود، سه جبهه حقوقی مختلف پیش روی شماست که بسته به شدت تخلف و خواسته شما می‌توانید یکی یا ترکیبی از آنها را دنبال کنید:

· شکایت کیفری «ممانعت از حق» (سریع‌ترین راهکار): اگر سایر وراث قصد سکونت در ملک را داشته باشند و برادرتان مانع آنها شود، عمل او مصداق «ممانعت از حق» است. این جرم در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) پیش‌بینی شده و مجازات آن برای مرتکب، حبس از یک ماه تا یک سال است. برای اثبات این موضوع، نیاز به ارائه مدارکی دال بر مزاحمت یا ممانعت برادرتان دارید.

· دعوای حقوقی «ابطال معامله و خلع ید»: اگر هدف شما باطل کردن قراردادهای اجاره و رهن و خلع ید از برادرتان است، باید دادخواستی علیه او در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک مطرح کنید. در این دادخواست، «ابطال اجاره‌نامه و رهن» و «خلع ید (بیرون کردن) متصرف از ملک» را درخواست کنید.

· دعوای «الزام به تنظیم صورت تقسیم‌نامه»: اگر هدف نهایی شما مشخص شدن سهم‌الارث و جدا کردن سهم خود از ملک است، می‌توانید دادخواست «تقسیم ترکه و افراز ملک مشاع» را علیه همه وراث (از جمله برادرتان) مطرح کنید. در این دادخواست، «الزام به تنظیم صورت تقسیم‌نامه» را از دادگاه بخواهید تا سهم هر وارث به صورت قانونی مشخص و از حالت اشاعه (مشاع) خارج شود.

این اطلاعات صرفاً جنبه آگاهی‌بخشی دارد و نمی‌تواند جایگزین مشاوره تخصصی با یک وکیل دادگستری باشد. با توجه به پیچیدگی دعاوی ملکی، توصیه می‌شود قبل از هر اقدامی، با یک وکیل مشورت کنید تا بهترین مسیر متناسب با وضعیت خاص پرونده شما انتخاب شود.

مال مشاع هست و اقدام برادر بدون اجازه، اثر قانونی ندارد و سایر وراث در صورت عدم رضایت، قادر‌ند که دعوی رفع تصرف عدوانی را اقامه بنمایند.

درود بر شما. باتصرف و اجاره ملک مشاع بدون اذن سایر شرکا یا ورثه در سهم آنان معامله فضولی و غیرنافذ محسوب می‌شود
شما می‌توانید با طرح دعوای مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف و دادخواست خلع ید مشاعی علیه برادر و مستاجر اقدام نمایید ابتدا اظهارنامه تحت نظارت وکیل مطرح شود