‌

امضای گواه ذیل یک مبایعه‌نامه که بعداً توسط کارشناس رسمی دادگستری جعلی اعلام شده باشد، از دو جنبه متفاوت قابل بررسی است. نوع و میزان مسئولیت شهود به آگاه بودن یا نبودن آن‌ها از جعلی بودن محتوا و همچنین به مرجع ادای شهادت (نزد سردفتر یا نزد قاضی در دادگاه) بستگی دارد.

- وضعیت‌های مختلف و تحقق بزه:

۱. آگاهی کامل از جعلی بودن محتوا

شاهد می‌داند که معامله‌ای انجام نشده یا شرایط سند خلاف واقع است، اما عالماً عامداً آن را تأیید می‌کند. معاونت در جعل (مواد ۱۲۶ و ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی) و استفاده از سند مجعول (ماده ۵۳۶) مجرم (معاونت در جعل یا شراکت در کلاهبرداری)

۲. عدم آگاهی از جعلی بودن

(فریب خورده) شاهد صرفاً وقوع معامله را تأیید می‌کند و به دروغ بودن محتوای آن علم ندارد. فاقد مسئولیت کیفری (عنصر روانی جرم احراز نمی‌شود) غیرمجرم

۳. شهادت در دادگاه (پس از جعلی اعلام شدن سند) شاهد در دادگاه و نزد قاضی، بر خلاف واقع و با علم به جعلی بودن سابق مبایعه‌نامه، شهادت دهد. شهادت کذب (ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی) مجرم (حبس تا ۲ سال یا جزای نقدی)

ـ جرم شهادت کذب در دادگاه (ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی)

مهم‌ترین جرمی که در این رابطه متصور است، شهادت کذب می‌باشد. این جرم زمانی تحقق پیدا می‌کند که شخصی در دادگاه و نزد مقامات رسمی قضایی به صورت عمدی بر خلاف واقع شهادت دهد.

- مجازات قانونی:

مطابق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، هر کس در دادگاه نزد مقامات رسمی شهادت دروغ بدهد، به مجازات حبس از سه ماه و یک روز تا دو سال، یا جزای نقدی از ۸۲,۵۰۰,۰۰۰ ریال تا ۳۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (معادل ۸,۲۵۰,۰۰۰ تا ۳۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان) محکوم می‌شود.

این مجازات برای شخصی است که به عنوان شاهد در دادگاه شهادت دروغ می‌دهد. اما در خصوص شهادت در مبایعه‌نامه (که یک سند عادی است) و نه در دادگاه، بحث متفاوت بوده و اصل بر عدم تحقق جرم شهادت کذب است مگر اینکه این شهادت در دادگاه تکرار شود.

ضمانت‌اجرای مهم:

- غیرقابل گذشت بودن جرایم مربوط به جعل

بر اساس قوانین ایران، جرایمی مانند جعل و استفاده از سند مجعول از جمله جرایم غیرقابل گذشت هستند. این نکته بسیار حائز اهمیت است، بدین معنا که:

- حتی اگر شاکی خصوصی (فردی که با این سند جعلی متضرر شده است) از شکایت خود صرف‌نظر کند، قوه قضاییه موظف است تعقیب کیفری مجرم را ادامه دهد.

- رضایت شاکی خصوصی، مجرم را از مجازات معاف نمی‌کند.

- جمع‌بندی و توصیه نهایی

- تنها امضای ذیل مبایعه‌نامه جعلی: صِرف امضای یک شخص به عنوان گواه ذیل یک مبایعه‌نامه که بعداً جعلی اعلام می‌شود، موجب مجازات نمی‌شود مگر اینکه ثابت شود شاهد از جعلی بودن آن آگاه بوده است. در این صورت، شاهد ممکن است به اتهام معاونت در جعل یا استفاده از سند مجعول تعقیب شود.

- شهادت در دادگاه پس از جعلی اعلام شدن سند: اگر همان شاهد در دادگاه به نفع یکی از طرفین معامله و بر خلاف واقع شهادت دهد و معلوم شود که از جعلی بودن سابق مبایعه‌نامه مطلع بوده است، مرتکب جرم شهادت کذب شده و مطابق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی قابل تعقیب و مجازات است.

- با توجه به پیچیدگی مسائل کیفری و تفاوت ظریف بین «آگاهی از جعلی بودن» و «عدم آگاهی از جعلی بودن»، توصیه می‌شود که پرونده توسط یک وکیل پایه یک دادگستری بررسی شود تا با بررسی دقیق اوراق و مستندات، مسئولیت کیفری احتمالی شهود تعیین گردد.