با سلام و احترام چندی پیش اینجانب یک دستگاه خودرو را با زمینی که توسط دو نفر به بنده واگذار شد، معاوضه کردم. پس از انجام معامله و ارجاع موضوع به داوری، به علت اعتراض اشخاص ثالث نسبت به ملک، موضوع به کارشناسی ارجاع شد. مطابق گزارش‌های کارشناسی، مشخص گردید که ملک مورد معامله از ابتدا دارای ایرادات اساسی بوده؛ از جمله اینکه مستحق‌للغیر بوده، فاقد قابلیت کشاورزی، فاقد حق‌آبه، غیرقابل کشت و حدود 200 متر کمتر از مساحت مندرج در قرارداد بوده است. بر همین اساس نیز داور حکم به بطلان معامله صادر کرد. همچنین در جریان رسیدگی مشخص شد که بنگاه تنظیم‌کننده قرارداد، بدون داشتن مجوز فعالیت، با استفاده از مهر شخص دیگری و بدون حضور وی، اقدام به تأیید و تنظیم قولنامه‌ای کرده که مطابق گزارش کارشناسی، مندرجات آن خلاف واقع بوده است. علاوه بر این، بدون احراز هویت و مالکیت واقعی یکی از فروشندگان و در حالی که وی هیچ سابقه تصرف، مالکیت یا مدرک معتبری نداشته، در همان روز برای ایجاد سابقه ظاهری مالکیت، مبادرت به تنظیم یک مبایعه‌نامه صوری بین وی و ایادی قبلی کرده و حتی به عنوان شاهد نیز آن را مهر و امضا نموده است. به اعتقاد اینجانب، بنگاه صرفاً نقش یک واسطه یا دلال بی‌طرف را نداشته، بلکه با تنظیم اسناد خلاف واقع، ایجاد ظاهر فریبنده، ترک تکالیف قانونی و حرفه‌ای، عدم احراز هویت و مالکیت فروشندگان و فراهم کردن زمینه اعتماد بنده، نقش مؤثری در وقوع این معامله باطل و ورود خسارت به اینجانب داشته است. در حال حاضر نیز فروشندگان متواری هستند و امکان وصول مطالبات از آنان با دشواری مواجه است. سؤال بنده این است که آیا در چنین شرایطی می‌توان علاوه بر فروشندگان، علیه بنگاه معاملات املاک نیز دعوای حقوقی مستقل مطرح کرد و خسارات ناشی از بطلان معامله، از جمله ثمن معامله و سایر زیان‌های وارده را با استناد به تقصیر و مسئولیت مدنی بنگاه مطالبه نمود؟ آیا با توجه به ماده 1 قانون مسئولیت مدنی و قواعد فقهی و حقوقی تسبیب و «سبب اقوی از مباشر»، در صورتی که ثابت شود بنگاه با اقدامات و تخلفات خود نقش مؤثر و تعیین‌کننده‌ای در انعقاد این معامله باطل و ورود خسارت داشته است، دادگاه می‌تواند بنگاه را نیز به عنوان یکی از مسئولان جبران خسارت، از جمله استرداد ثمن معامله و سایر خسارات وارده، محکوم کند؟ یا اینکه رویه محاکم، مسئولیت مدنی بنگاه را در چنین مواردی نمی‌پذیرد و مسئولیت را صرفاً متوجه فروشندگان می‌داند؟