سلام. برای زمین کشاورزی ورثه‌ای که با جابجایی مرز (تغییر حد فاصل) و تصرف بخش جلویی (زمین بایر) مواجه شده‌اید، دو راه قانونی اصلی وجود دارد.

۱. شکایت کیفری تصرف عدوانی (مناسب برای بازپس‌گیری سریعتر):

بر اساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، جابجایی مرز، دیوارکشی و کشت در زمین دیگری بدون اجازه جرم است . مجازات آن حبس از ۱۵ روز تا ۶ ماه است . برای این شکایت، وجود سند رسمی مالکیت (مثبت شش) به نام ورثه ضروری است . دادگاه صالح در محل وقوع زمین است .

۲. دعوای حقوقی خلع ید (مناسب برای اثبات مالکیت درازمدت):

اگر سند رسمی ندارید یا تصرف مربوط به سال‌های قبل است، این دعوا مناسب‌تر است. اثبات مالکیت با هر نوع مدرک عادی (مانند قولنامه ارثی، برگ مالیات، شهادت شهود) امکان‌پذیر است.

۳. تعیین وضعیت زمین جلویی (بایر):

برای اثبات مالکیت بر قسمت بایر، به استعلام از منابع طبیعی نیاز دارید. استعلام از سامانه «سامانه ملی داده‌های منابع طبیعی» یا اداره منابع طبیعی شهرستان نشان می‌دهد که این زمین جزو اراضی ملی است یا ملک شخصی شما. معمولاً عرف منطقه «زمین جلوی هر کس به خودش تعلق دارد» در دادگاه به تنهایی کافی نیست.

برای اقدام عملی: ابتدا تمام مدارک مالکیت (سند، قولنامه و استعلام منابع طبیعی) را جمع‌آوری کنید. سپس به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در حوزه قضایی محل وقوع زمین مراجعه و دادخواست «تصرف عدوانی» ثبت کنید . خداحافظ و موفق باشید.

برای احقاق حق باید ابتدا از اداره ثبت یا جهاد کشاورزی درخواست تعیین حدود و نقشه‌برداری (در صورت لزوم استعلام از منابع طبیعی) کنید و سپس علیه متصرفان در دادگاه حقوقی محل وقوع ملک دادخواست رفع تصرف عدوانی و قلع و قمع مستحدثات به استناد مواد ۱۵۸ و ۱۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۳۰۸ قانون مدنی مطرح نمایید.