اعتبار حقوقی اسکرین شات و ادله دیجیتال در رویه قضایی

اثبات ادعا در دعاوی مدرن به شدت با مستندات استخراج شده از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها گره خورده است. برخلاف تصور عمومی که اسکرین‌شات را صرفا یک اماره ضعیف می‌پندارند، مطابق قانون تجارت الکترونیک و قانون جرایم رایانه‌ای، «داده‌پیام» به عنوان دلیل اثبات دعوا به رسمیت شناخته شده است.

ارزش اثباتی استناد به پیام‌های مجازی

ماده ۱۲ و ۱۵ قانون تجارت الکترونیک صراحتا اعلام می‌دارد که داده‌پیام نمی‌تواند صرفا به جهت شکل و قالب آن رد شود. هرگاه یک اسکرین‌شات از واتس‌اپ، تلگرام یا دایرکت اینستاگرام ارائه می‌شود، دادگاه موظف است صحت انتساب آن به نویسنده را بررسی کند. نکته کلیدی اینجاست که در صورت انکار یا تردید طرف مقابل، صرفِ تصویر (اسکرین‌شات) به تنهایی کافی نیست و باید با «تأمین دلیل» از طریق کارشناس رسمی دادگستری در حوزه فناوری اطلاعات، اصالت منبع استخراج تصویر احراز گردد.

چالش حذف پیام‌ها و تغییرات سیستمی

در پلتفرم‌هایی که قابلیت حذف دوطرفه پیام دارند، استناد به اسکرین‌شات دشوارتر می‌شود. رویه قضایی فعلی بر این است که اگر اسکرین‌شات پیش از حذف پیام تهیه شده و با سایر قرائن مانند شهادت شهود یا اقرارهای ضمنی در سایر پیام‌ها همخوانی داشته باشد، می‌تواند به عنوان بخشی از «علم قاضی» مورد استناد قرار گیرد. برای بالا بردن ضریب موفقیت در پرونده‌های کیفری نظیر توهین یا تهدید، انجام تامین دلیل فوری پیش از امحای آثار جرم توسط متهم، حیاتی است.

پذیرش اسکرین‌شات به عنوان سند کتبی

دیوان عالی کشور در آرای متعددی تاکید کرده است که نوشته‌های موجود در فضای مجازی در حکم اسناد کتبی هستند. بنابراین اگر در یک گفتگو، شخصی اقرار به دینی نماید یا تعهدی را قبول کند، این داده‌پیام طبق ماده ۱۲۹۱ قانون مدنی، در صورت احراز اصالت، اعتبار سند عادی را دارد و می‌تواند مبنای صدور حکم محکومیت قرار گیرد.

نتیجه‌گیری کاربردی

برای استفاده موثر از ادله دیجیتال، صرف ذخیره عکس کافی نیست. کاربران باید نسخه پشتیبان گفتگوها را حفظ کرده و در موارد حساس از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست تامین دلیل برای بازبینی گوشی یا سیستم توسط کارشناس را ثبت کنند تا راه برای انکار اصالت پیام بسته شود.