چک برگشتی صیادی در سال 1405 و سریع‌ترین راه وصول و چالش های حقوقی آن

مقاله  در مبحث حقوق تجارت (چک صیادی)

راهنمای جامع چک برگشتی صیادی در سال ۱۴۰۵ و سریع‌ترین راه وصول و چالش‌های حقوقی آن

 با روی کار آمدن چک‌های صیادی بنفش‌رنگ و ثبت اجباری آن‌ها در سامانه صیاد، قوانین بازی در بازار تجارت به طور کامل تغییر کرده است. اگر در سال ۱۴۰۵ با یک برگ چک صیادی برگشت‌خورده مواجه شده‌اید یا چک شما برگشت خورده است، احتمالاً می‌دانید که دیگر نیازی به طی کردن مسیرهای طولانی چندساله در دادگاه‌ها ندارید؛ قانون جدید میان‌برهای فوق‌العاده‌ای برای شما قرار داده است. اما چطور می‌توان از این میان‌برها استفاده کرد و تفاوت مسیر کیفری با حقوقی در چیست؟ در این مقاله، اصول طلایی وصول چک در سال ۱۴۰۵ را به زبان ساده بررسی می‌کنیم : 

۱. برگشت چک؛ اولین قدم حیاتی چیست؟

چه دارنده چک باشید و چه صادرکننده، اولین اقدام پس از مواجهه با عدم موجودی، در بانک رقم می‌خورد.

دارنده چک باید از بانک تقاضای صدور «گواهی عدم پرداخت» کند. بانک موظف است بلافاصله پس از برگشت زدن چک، اطلاعات آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت کرده و گواهی عدم پرداخت را به همراه یک «کد رهگیری» اختصاصی صادر کند.

    نکته کلیدی: اگر گواهی عدم پرداخت شما فاقد «کد رهگیری» باشد، در هیچ‌یک از مراجع قضایی و ثبتی به آن ترتیب اثر داده نخواهد شد.

۲. اجرائیه مستقیم (ماده ۲۳) ؛ میان‌بر طلایی وصول وجه

بر اساس ماده ۲۳ قانون صدور چک (با آخرین اصلاحات)، دارنده چک صیادی می‌تواند بدون نیاز به تقدیم دادخواست حقوقی، طی کردن تشریفات طولانی دادرسی و پرداخت هزینه‌های گزاف دادرسی، مستقیماً از طریق دادگاه تقاضای صدور اجرائیه مستقیم کند.

دادگاه بدون تشکیل جلسه رسیدگی ماهوی، پرونده را بررسی کرده و در صورتی که چک شرایط قانونی را داشته باشد (مثلاً بابت تضمین یا مشروط نباشد)، مستقیماً علیه صادرکننده اجرائیه صادر می‌کند. صادرکننده تنها ۱۰ روز فرصت دارد تا بدهی خود را پرداخت کند؛ در غیر این صورت، فرآیند توقیف اموال وی آغاز می‌شود.

۳. تفاوت شکایت کیفری و دعوای حقوقی در سال ۱۴۰۵

بسیاری از دارندگان چک تمایل دارند پرونده را از طریق دادسرا و با شکایت کیفری پیش ببرند تا اهرم فشار حبس را داشته باشند. طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، برای کیفری ماندن چک باید دو مهلت زمانی را رعایت کنید:

    حداکثر تا ۶ ماه از تاریخ سررسید چک، برای دریافت گواهی عدم پرداخت به بانک مراجعه کنید.

    حداکثر تا ۶ ماه پس از صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت خود را در دادسرا ثبت کنید.

با این حال، طبق ماده ۱۳ قانون صدور چک، در صورتی که چک وعده‌دار باشد (یعنی تاریخ صدور واقعی قبل از تاریخ سررسید باشد)، بابت تضمین داده شده باشد، سفیدامضا باشد یا وصول آن مشروط به شرطی شده باشد، چک حقوقی شده و فاقد جنبه کیفری است. در این حالت، «اجرائیه مستقیم ماده ۲۳» بهترین راهکار جایگزین است.

پرسش‌ها :

۱. بلافاصله پس از برگشت خوردن چک، چه محدودیت‌های بانکی برای صادرکننده اعمال می‌شود؟

طبق ماده ۵ مکرر قانون صدور چک، حساب‌های صادرکننده در تمام بانک‌ها به میزان مبلغ چک مسدود می‌شود. همچنین وی از افتتاح حساب جدید، دریافت کارت بانکی جدید، گرفتن وام و ثبت چک جدید در سامانه صیاد محروم خواهد شد.

۲. آیا می‌توان علیه ضامن یا ظهرنویس (پشت‌نویس) چک هم اجرائیه مستقیم ماده ۲۳ گرفت؟

خیر؛ اجرائیه مستقیم ماده ۲۳ فقط علیه «صادرکننده» و «صاحب حساب» صادر می‌شود. برای وصول وجه از ضامنان یا ظهرنویسان، دارنده باید دادخواست حقوقی مجزا تقدیم کند.

منابع و استنادات قانونی :

    قانون صدور چک با آخرین اصلاحات مصوب ۱۳۹۷/۰۸/۱۳ با اصلاحات بعدی.

    مواد ۱۱ و ۱۳ قانون صدور چک در خصوص مواعد کیفری و موارد سلب وصف کیفری.

محمدهادی رادفر

وکیل پایه یک دادگستری