طرح دعوی از سوی خواهانهای متعدد برای نقض رأی کمیسیون ماده 100 در دیوان عدالت اداری
مقدمه
در دعاوی مرتبط با آرای کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری، وقوع تخلفات ساختمانی یا صدور آرای تخریب و جریمه، معمولاً حقوق اشخاص متعددی را تحت تأثیر قرار میدهد. در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود: آیا ذینفعان متعدد (مانند مالکان مشاعی، همجواران یا مستأجران متضرر) میتوانند همزمان و در قالب یک دادخواست اقدام به طرح دعوی نمایند؟ و در صورت عدم اقدام همزمان، سرنوشت اعتراض سایر ذینفعان به چه شکل خواهد بود؟
در این مقاله به بررسی ابعاد حقوقی طرح دعوی توسط خواهانهای متعدد و سازوکارهای «ورود ثالث» و «اعتراض ثالث» در دیوان عدالت اداری میپردازیم.
۱) امکان طرح دعوی همزمان توسط ذینفعان متعدد در یک دادخواست
از نظر اصول دادرسی، چنانچه منشأ منبعث از حق یکی باشد و خواسته خواهانها نیز نقض یک رأی واحد (رأی کمیسیون ماده ۱۰۰) باشد، امکان طرح دعوی از سوی ذینفعان متعدد در قالب یک دادخواست واحد وجود دارد.
با این حال، در رویه عملی و تجربی وکالت، گاهی توصیه میشود که ذینفعان بهطور همزمان اقدام به طرح دعوای مشترک نکنند. دلیل این امر، مدیریت ریسک پرونده است؛ چرا که در صورت رد شکایت همزمان همه شرکا یا مالکان، راه برای اقدامات بعدی ناهموار میشود، در حالی که عدم اقدام همزمان، امکان استفاده از ظرفیتهای «اعتراض ثالث» را برای سایر اشخاص ذینفع باقی میگذارد.
۲) ورود ثالث و اعتراض ثالث؛ راهکار قانونی برای پروندههای دارای سبق رسیدگی
یکی از چالشهای مهم عملی زمانی رخ میدهد که پرونده قبلاً در دیوان عدالت اداری رسیدگی شده یا در حال رسیدگی است و ذینفع جدیدی قصد ورود به جریان پرونده را دارد.
مطابق رأی وحدت رویه شماره ۲۸۷۲ مورخ ۱۳۹۸/۱۰/۱۰ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری (پرونده ۹۸۰۲۷۱۶)، شخص ذینفع در موضوعی که در شعب دیوان عدالت اداری سبق رسیدگی دارد، نمیتواند بهطور مستقل دادخواست بدوی ارائه دهد؛ بلکه شکایت او صرفاً در قالبهای زیر مسموع خواهد بود:
- ورود ثالث (در جریان دادرسی و پیش از صدور رأی)
- معترض ثالث (پس از صدور و قطعیت رأی)
در غیر این صورت، چنانچه شکایت مستقل مطرح شود، دادگاه قرار عدم استماع دعوی صادر خواهد کرد.
۳) مستندات قانونی: مواد ۵۵ و ۵۷ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی ۱۴۰۲)
مبنای قانونی ورود و اعتراض ثالث در دیوان عدالت اداری، مواد قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات مصوب ۱۴۰۲/۰۲/۱۰) است:
الف) ورود شخص ثالث (ماده ۵۵)
مطابق ماده ۵۵ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰):
«هرگاه شخص ثالثی در موضوع پرونده مطروحه در شعبه دیوان، برای خود حقی قائل باشد یا خود را در محق شدن یکی از طرفین ذینفع بداند، میتواند با تقدیم دادخواست، وارد دعوی شود.»
شرح ماده: شرط اصلی ورود ثالث این است که دادخواست قبل از صدور رأی بدوی یا در مراحل بعدی بر اساس تبصرههای الحاقی سال ۱۴۰۲ به شعبه واصل شود.
ب) اعتراض شخص ثالث (ماده ۵۷)
مطابق ماده ۵۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰):
«آراء شعب دیوان که بدون دخالت شخص ثالث ذینفع در مرحله دادرسی، صادر شده، در صورتی که به حقوق شخص ثالث، خلل وارد نموده باشد، ظرف دو ماه از تاریخ اطلاع از حکم، قابل اعتراض است.»
۴) نتیجهگیری و توصیه کاربردی
در مواجهه با آرای کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری:
- اگر تمامی مالکان یا ذینفعان مایل به اقدام هماهنگ هستند، طرح دادخواست مشترک از نظر قانونی مجاز است.
- اگر پروندهای قبلاً توسط یکی از شرکا یا ذینفعان در دیوان مطرح شده است، سایر اشخاص نباید دادخواست مستقل و موازی ثبت کنند؛ بلکه باید حسب مورد دادخواست ورود ثالث (ماده ۵۵) یا اعتراض ثالث (ماده ۵۷) تقدیم نمایند تا با قرار عدم استماع مواجه نشوند.
سوالات متداول
۱. آیا چند مالک یا ذینفع میتوانند برای اعتراض به رأی کمیسیون ماده ۱۰۰ یک دادخواست مشترک ارائه کنند؟
بله. در صورتی که منشأ حق و موضوع خواسته آنان واحد باشد، مانند اعتراض به یک رأی کمیسیون ماده ۱۰۰، ذینفعان متعدد میتوانند در قالب یک دادخواست مشترک اقدام کنند. با این حال، انتخاب شیوه اقدام باید با توجه به شرایط و سابقه رسیدگی پرونده انجام شود.
۲. اگر یکی از ذینفعان قبلاً درباره رأی کمیسیون ماده ۱۰۰ در دیوان عدالت اداری طرح دعوی کرده باشد، سایر ذینفعان چه اقدامی باید انجام دهند؟
در صورت وجود سبق رسیدگی، طرح دعوای مستقل و موازی ممکن است با قرار عدم استماع دعوی مواجه شود. شخص ذینفع، حسب مرحله رسیدگی، میتواند از طریق ورود ثالث موضوع ماده ۵۵ یا پس از صدور رأی و تحقق شرایط قانونی، از طریق اعتراض ثالث موضوع ماده ۵۷ اقدام کند.
نظر یا سوال خود را بنویسید
پاسخ وکیل بعد از بررسی زیر همین مطلب نمایش داده میشود.