کلاهبرداری با واسطه جعلی در معاملات اینترنتی؛ وقتی کلاهبردار دو قربانی را مقابل هم قرار میدهد
مقدمه
کلاهبرداری در سایتهای آگهی همیشه با فروش کالای جعلی، دریافت بیعانه یا ارسال رسید بانکی ساختگی اتفاق نمیافتد. گاهی کلاهبردار اصلاً قصد ندارد خودش خریدار یا فروشنده کالا باشد و حتی ممکن است در تمام مدت معامله در محل حضور نداشته باشد.
در یکی از شیوههای پیچیدهتر، فرد کلاهبردار با ایجاد یک ارتباط ساختگی میان دو شخص واقعی، آنها را متقاعد میکند که از طرف یکدیگر در حال انجام معامله هستند. در نهایت، پول از یک قربانی خارج میشود، کالا در اختیار قربانی دیگر باقی میماند و شخص اصلی که همه چیز را طراحی کرده، ناپدید میشود.
این روش از آن جهت قابل توجه است که هر دو طرف معامله ممکن است تا لحظات پایانی تصور کنند با یک معامله عادی روبهرو هستند.
واسطه جعلی چگونه وارد معامله میشود؟
فرض کنید شخصی کالایی را در یک سایت آگهی برای فروش گذاشته است.
فرد کلاهبردار با فروشنده تماس میگیرد اما برخلاف یک خریدار معمولی، مستقیماً برای خرید کالا اقدام نمیکند. او ابتدا یک داستان ساختگی ایجاد میکند؛ مثلاً میگوید خودش دستگاه مشابهی داشته، آن را قبلاً به یکی از آشنایانش فروخته و اکنون به دلیل مشکلی که برای آن دستگاه ایجاد شده، میخواهد معامله دیگری انجام شود.
سپس از فروشنده میخواهد آگهی را حذف کند یا برای مدتی آن را غیرفعال نگه دارد و اعلام میکند فرد دیگری با فروشنده تماس خواهد گرفت.
در مرحله بعد، کلاهبردار با شخص دوم نیز به صورت جداگانه ارتباط برقرار میکند.
این شخص تصور میکند فردی که تلفنی با او صحبت کرده، صاحب کالا یا واسطه معتبر معامله است و به همین دلیل برای خرید کالا اقدام میکند.
در نتیجه، یک ارتباط جعلی میان دو معامله واقعی شکل میگیرد.
تفاوت این روش با کلاهبرداریهای معمول چیست؟
در روشهای رایج، معمولاً یک قربانی مستقیماً با کلاهبردار معامله میکند.
اما در این شیوه، کلاهبردار تلاش میکند خودش را از مرکز معامله حذف کند.
فروشنده واقعی است.
خریدار نیز واقعی است.
کالا نیز واقعاً وجود دارد.
حتی ممکن است خریدار کالا را از نزدیک ببیند، آن را آزمایش کند و با فروشنده واقعی صحبت کند.
مشکل اصلی اینجاست که هر دو طرف، رابطهای را واقعی تصور میکنند که در حقیقت توسط شخص ثالث ساخته شده است.
به بیان ساده، کلاهبردار به جای جعل کالا، رابطه میان اشخاص را جعل میکند.
مهمترین ترفند کلاهبردار چیست؟
مهمترین ابزار این شیوه را میتوان «انتقال اعتماد» دانست.
کلاهبردار یک طرف را به طرف دیگر ارجاع میدهد و از اعتماد شکلگرفته در یک ارتباط برای معتبر نشان دادن ارتباط بعدی استفاده میکند.
برای مثال به فروشنده گفته میشود:
«فلانی با شما تماس میگیرد، با او هماهنگ کنید.»
و به خریدار گفته میشود:
«من با صاحب دستگاه هماهنگ کردهام، شما فقط بروید کالا را ببینید و وجه را طبق هماهنگی پرداخت کنید.»
هیچکدام از این دو نفر ممکن است دلیلی برای شک کردن به حرف طرف مقابل نداشته باشند، زیرا هر شخص فکر میکند شخص دیگری قبلاً معامله را هماهنگ کرده است.
این دقیقاً همان نقطهای است که کلاهبرداری شکل میگیرد.
چرا حضور حضوری هم الزاماً مانع این کلاهبرداری نمیشود؟
یکی از تصورهای اشتباه این است که اگر معامله حضوری باشد، احتمال کلاهبرداری تقریباً از بین میرود.
در این شیوه لزوماً چنین نیست.
ممکن است خریدار شخصاً به محل فروشنده مراجعه کند، کالا را ببیند، آن را آزمایش کند و حتی چند دقیقه با فروشنده درباره مشخصات کالا صحبت کند و سپس پول را به حسابی واریز کند که کلاهبردار معرفی کرده است.
در این وضعیت، حضور فیزیکی کالا و فروشنده باعث میشود خریدار تصور کند معامله کاملاً واقعی است؛ در حالی که اشکال اصلی معامله، نه در کالا بلکه در هویت دریافتکننده وجه و ارتباط او با معامله است.
بنابراین «دیدن کالا» و «حضوری بودن معامله» به تنهایی برای ایمن بودن معامله کافی نیست.
رسید پرداخت چگونه میتواند بخشی از این سناریو شود؟
در این نوع پرونده ممکن است خریدار پس از پرداخت وجه، رسید بانکی را به فروشنده نشان دهد.
فروشنده نیز وقتی متوجه میشود مبلغی به حساب او نیامده است، تعجب میکند و میگوید هیچ وجهی دریافت نکرده است.
در اینجا ممکن است هر دو طرف تازه متوجه شوند که در واقع اطلاعات متفاوتی از معامله به آنها داده شده است.
بنابراین دریافت تصویر رسید یا مشاهده یک پیام بانکی نباید جای بررسی مستقیم حساب فروشنده را بگیرد.
مهمتر از آن، پرداخت وجه به حساب شخصی غیر از طرف معامله باید یک هشدار جدی تلقی شود.
پلیس فتا نیز در سالهای اخیر درباره معامله در سایتهای آگهی و ضرورت احراز هویت طرفین و اطمینان از منشأ و مسیر پرداخت هشدار داده است.
حساب شخص ثالث چه نقشی دارد؟
یکی از نکات مهم این پروندهها این است که حسابی که وجه به آن منتقل شده، ممکن است به نام خود کلاهبردار نباشد.
ممکن است حساب متعلق به فرد دیگری باشد.
بنابراین پس از کشف ماجرا، صرفاً پیدا کردن نام صاحب حساب لزوماً به معنای شناسایی تمام عوامل پرونده نیست.
لازم است مسیر انتقال پول، ارتباط صاحب حساب با سایر اشخاص، مکالمات، پیامها، اطلاعات بانکی و سایر قرائن بررسی شود تا مشخص شود چه کسی نقش اصلی را در فریب و هدایت وجه داشته است.
در نتیجه، قربانی نباید صرفاً با مشاهده نام صاحب حساب تصور کند پرونده به همان شخص ختم میشود.
از نظر حقوقی، رفتار کلاهبردار چگونه بررسی میشود؟
برای تعیین عنوان مجرمانه باید رفتار دقیق شخص و نحوه فریب بررسی شود.
اگر فردی با استفاده از وسایل متقلبانه و ایجاد ارتباطات دروغین، دیگری را فریب دهد و در نتیجه این اقدامات مالی به دست آورد، موضوع میتواند از منظر جرم کلاهبرداری مورد بررسی قرار گیرد.
اما در هر پرونده باید عناصر قانونی جرم، نحوه فریب، رابطه میان فریب و انتقال مال، قصد مرتکب و سایر شرایط به طور دقیق احراز شود.
از سوی دیگر، صرف اینکه ارتباط اولیه در سایت آگهی یا پیامرسان شکل گرفته است، الزاماً به معنای تحقق کلاهبرداری رایانهای نیست. عنوان دقیق اتهام به نحوه استفاده از ابزارهای رایانهای و ارتباطی و رفتار ارتکابی بستگی دارد.
آیا خریدار و فروشنده هر دو قربانی محسوب میشوند؟
در سناریوی مورد بحث، ممکن است هر دو شخص قربانی فریب یک نفر باشند، اما وضعیت حقوقی هر کدام باید جداگانه بررسی شود.
خریدار ممکن است وجه خود را از دست داده باشد ولی کالا را دریافت نکرده باشد.
فروشنده نیز ممکن است در معامله هیچ وجهی دریافت نکرده باشد و در عین حال نام یا اطلاعات او در فرآیند فریب شخص دیگر مورد استفاده قرار گرفته باشد.
به همین دلیل، یکی از مهمترین کارها پس از کشف ماجرا این است که مشخص شود دقیقاً چه کسی چه اقدامی انجام داده و وجه در چه مرحلهای و به دستور چه کسی منتقل شده است.
مهمترین نشانههای هشداردهنده این نوع کلاهبرداری
چند نشانه باید در معاملات اینترنتی جدی گرفته شود:
وقتی شخصی بدون اینکه خریدار واقعی باشد، از شما میخواهد با فرد دیگری معامله کنید.
وقتی میگوید «من با طرف مقابل هماهنگ کردهام» اما اجازه نمیدهد هر دو طرف مستقیماً با یکدیگر درباره معامله صحبت کنند.
وقتی از شما میخواهد وجه به حساب شخصی واریز شود که نام او با فروشنده یا خریدار مطابقت ندارد.
وقتی هویت طرف معامله دائماً از طریق شخص ثالث منتقل میشود.
وقتی هر دو طرف اطلاعاتی درباره معامله دارند اما جزئیات گفتههای آنها با یکدیگر تطابق ندارد.
این موارد به تنهایی اثباتکننده جرم نیستند، اما میتوانند نشانههای جدی برای توقف معامله و بررسی بیشتر باشند.
چگونه از این روش جلوگیری کنیم؟
امنترین راه این است که معامله را مستقیماً میان خریدار و فروشنده انجام دهیم.
اگر شخصی در وسط معامله قرار دارد، باید دقیقاً مشخص باشد که این شخص چه سمتی دارد و چرا پول یا کالا باید از مسیر او عبور کند.
همچنین لازم است هویت فردی که پول را دریافت میکند با هویت طرف معامله تطبیق داشته باشد.
اگر شخصی کالا را تحویل میگیرد، بهتر است هویت او نیز با شخصی که معامله با او انجام شده مطابقت داشته باشد.
در یک معامله معمولی، این سؤال ساده میتواند بسیاری از این کلاهبرداریها را متوقف کند:
«من دقیقاً از چه کسی خرید میکنم و پولم را دقیقاً به چه کسی پرداخت میکنم؟»
اگر پاسخ این سؤال روشن نباشد، بهتر است معامله انجام نشود.
اگر متوجه چنین کلاهبرداریای شدیم چه کنیم؟
اولین اقدام، حفظ تمام مدارک و مستندات است.
نباید پیامها، آگهی، شماره تلفن، تصاویر پروفایل، رسید پرداخت، اطلاعات حساب مقصد، سوابق تماس و سایر اطلاعات مرتبط حذف شود.
در صورت انتقال وجه نیز مشخصات تراکنش و شماره پیگیری بانکی اهمیت زیادی دارد.
در پروندههای مرتبط با جرایم سایبری، گزارش سریع موضوع به پلیس فتا نیز اهمیت دارد. پلیس فتا اعلام کرده است که مرکز فوریتهای سایبری با شماره ۰۹۶۳۸۰ به صورت شبانهروزی گزارشهای مربوط به جرایم سایبری را دریافت میکند.
پس از آن، بسته به شرایط پرونده، موضوع باید از مسیر قضایی نیز پیگیری شود.
جمعبندی
در این شیوه کلاهبرداری، کلاهبردار لزوماً کالا را نمیفروشد، خودش خریدار نیست و حتی ممکن است هیچگاه با یکی از قربانیان ملاقات نکند.
او با ساختن یک ارتباط جعلی میان دو شخص واقعی، اعتماد هر دو را به دست میآورد و معامله را به سمتی هدایت میکند که پول از یک شخص خارج شود، اما به دست طرف واقعی معامله نرسد.
نقطه خطرناک این روش این است که ممکن است کالا واقعی باشد، معامله حضوری باشد و حتی خریدار کالا را پیش از پرداخت مشاهده و آزمایش کند؛ اما همچنان کلاهبرداری اتفاق بیفتد.
بنابراین در معاملات اینترنتی تنها سؤال این نیست که «کالا واقعی است یا خیر؟»
گاهی سؤال مهمتر این است:
«رابطه میان من و طرف معامله واقعاً مستقیم است یا شخص دیگری پشت صحنه در حال هدایت هر دو طرف است؟»
شناخت این الگو و خودداری از پرداخت وجه به حساب اشخاص ثالث، یکی از مهمترین راههای پیشگیری از چنین کلاهبرداریهایی است
نظر یا سوال خود را بنویسید
پاسخ وکیل بعد از بررسی زیر همین مطلب نمایش داده میشود.