اثبات قصور پزشکی و نحوه شکایت از پزشک
قصور پزشکی یکی از پرکاربردترین عبارات جستجو شده در حوزه حقوق پزشکی است و هرساله هزاران نفر با سوال «قصور پزشکی چیست» و «چگونه از پزشک شکایت کنیم» به دنبال پاسخ میگردند. در این مقاله بهصورت کامل و دقیق، تعریف قصور پزشکی، قوانین مرتبط و نحوه اثبات آن را بررسی میکنیم.
قصور پزشکی چیست؟
قصور پزشکی به معنای کوتاهی، بیاحتیاطی یا نداشتن مهارت و دانش کافی پزشک در انجام وظایف حرفهای است که بدون قصد و نیت قبلی رخ میدهد. از نظر حقوقی، قصور پزشکی در دسته جرایم غیرعمد یا شبهعمد قرار میگیرد؛ یعنی پزشک قصد آسیب رساندن نداشته، اما در انجام وظیفهاش کوتاهی کرده است. نکته کلیدی این است که صرف نارضایتی بیمار یا ناموفق بودن نتیجه درمان، بهتنهایی دلیل بر تقصیر پزشک محسوب نمیشود.
اصلیترین مبنای قانون قصور پزشکی در ایران، ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است. طبق این ماده، هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام میدهد موجب صدمه بدنی یا تلف بیمار شود، ضامن دیه است؛ مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی بوده باشد یا پیش از معالجه از بیمار برائت (رضایت) گرفته و مرتکب تقصیری هم نشده باشد.
به بیان ساده، پزشک تنها زمانی مسئول شناخته میشود که ثابت شود در کار خود کوتاهی یا خطای فنی داشته است، نه صرفاً به این دلیل که نتیجه درمان ناموفق بوده است.
بسیاری از بیماران تصور میکنند امضای رضایتنامه پیش از عمل، پزشک را از هرگونه مسئولیت پزشکی معاف میکند؛ اما این تصور نادرست است. اخذ برائت تنها اقدام درمانی پزشک را از نظر قانونی مشروع میکند و در صورتی از مسئولیت او میکاهد که مرتکب تقصیر یا قصور نشده باشد. اگر بیمار نابالغ یا مجنون باشد یا به دلیل بیهوشی امکان اخذ رضایت از او نباشد، این رضایت باید از ولی یا سرپرست قانونی بیمار گرفته شود.
گاهی پزشک خودش اقدام درمانی انجام نمیدهد، بلکه دستور آن را به پرستار یا خود بیمار میدهد. طبق ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی، اگر این دستور موجب آسیب یا تلف شود، پزشک ضامن است؛ مگر آنکه شرایط ماده ۴۹۵ (رعایت موازین فنی و عدم تقصیر) در مورد او صدق کند.
قانونگذار برای شرایط اضطراری نیز راهکاری پیشبینی کرده است. طبق ماده ۴۹۷، در موارد ضروری که اخذ رضایتنامه ممکن نباشد و پزشک برای نجات جان بیمار طبق مقررات پزشکی اقدام کند، هیچکس ضامن تلف یا صدمات وارده نخواهد بود. این ماده از پزشکانی که در شرایط اورژانسی و بدون فرصت کافی برای جلب رضایت دست به اقدام درمانی میزنند، حمایت میکند.
اثبات قصور پزشکی معمولاً از طریق ارجاع پرونده به کارشناسی پزشکی قانونی صورت میگیرد. کارشناسان بررسی میکنند که آیا اقدام پزشک مطابق استانداردهای علمی و فنی روز بوده یا خیر. در صورت احراز تقصیر، دادگاه کیفری حکم به پرداخت دیه صادر میکند که میزان آن بسته به نوع و شدت آسیب متفاوت است.
برای شکایت از پزشک، در تهران باید به دادسرای جرایم پزشکی و دارویی مراجعه کرد. علاوه بر جنبه کیفری، تخلفات پزشکی از نظر انتظامی نیز در سازمان نظام پزشکی بررسی میشود که میتواند به مجازاتهایی مانند توبیخ کتبی، تعلیق موقت یا حتی ابطال دائم پروانه طبابت منجر شود.
قصور پزشکی زمانی محقق میشود که پزشک بدون رعایت موازین علمی و فنی، مرتکب اشتباهی شود که به بیمار آسیب برساند. قانون ایران با تکیه بر مواد ۴۹۵ تا ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی، تعادلی میان حمایت از حقوق بیمار و حمایت از پزشکانی که با حسن نیت و طبق اصول علمی عمل میکنند برقرار کرده است. اگر بیمار یا خانواده او گمان میکنند قربانی قصور پزشکی شدهاند، توصیه میشود پیش از هر اقدامی، با اخذ نظریه پزشکی قانونی و مشورت با وکیل متخصص جرایم پزشکی، مسیر قانونی صحیح را دنبال کنند.
سوالات مرتبط
قصور پزشکی چیست؟
کوتاهی، بیاحتیاطی یا نداشتن مهارت و دانش کافی پزشک در انجام وظایف حرفهای است که بدون قصد آسیبرساندن به بیمار رخ میدهد.چگونه قصور پزشکی را اثبات کنیم؟
معمولاً پرونده برای بررسی تخصصی به کارشناسی پزشکی قانونی ارجاع میشود تا رعایت موازین علمی و فنی توسط پزشک بررسی شود.آیا امضای رضایتنامه پزشک را از مسئولیت معاف میکند؟
خیر. رضایت یا برائت بهتنهایی پزشک را از مسئولیت ناشی از تقصیر و قصور معاف نمیکند.برای شکایت از پزشک به کجا مراجعه کنیم؟
در تهران، شکایت کیفری در دادسرای جرایم پزشکی و دارویی مطرح میشود و تخلفات انتظامی نیز در سازمان نظام پزشکی قابل بررسی است.
نظر یا سوال خود را بنویسید
پاسخ وکیل بعد از بررسی زیر همین مطلب نمایش داده میشود.