چک بدون تاریخ: معنای حقوقی، خطرات و راهکارها
مقدمه: چک، سندی که اعتبار میآفریند
چک، یک سند تجاری است که
دارنده آن به بانک دستور میدهد تا مبلغ مشخصی را از حساب صادرکننده برداشت
کرده و به او (یا هر کس دیگری که چک به نام او صادر شده) بپردازد. این سند، برای
سهولت معاملات طراحی شده است، اما هر جزئی از آن، از جمله تاریخ مندرج در چک، اهمیت قانونی دارد.
زمانی که یک چک بدون تاریخ صادر میشود، این سادگی ظاهری میتواند به پیچیدگیهای
حقوقی تبدیل شود.
«بدون تاریخ» در چک به چه معناست؟
در نگاه اول، ممکن است فکر
کنید «بدون تاریخ» یعنی چک هر زمان که خواستم میتوانم آن را به بانک ارائه دهم.
اما از نظر قانون تجارت ایران، وضعیت کمی متفاوت است.
الف) چک سفید امضا
(بدون تاریخ یا با تاریخ سفید):
اگر صادرکننده چک، تاریخ صدور
را در قسمت مخصوص آن خالی بگذارد، به این حالت «چک سفید امضا» یا «چک بدون تاریخ»
گفته میشود. در این حالت، دارنده چک (کسی که چک را در دست دارد) مجاز است تاریخ مورد نظر خود را در آن درج
کند و سپس برای وصول به بانک مراجعه کند.
ب) چک سفید امضا با
توافق نانوشته:
اغلب در معاملات، طرفین توافق
شفاهی میکنند که تاریخ درج شده روی چک، تاریخ واقعی نیست و دارنده باید در تاریخ
دیگری (مثلاً چند ماه بعد) آن را وصول کند. اگرچه این توافق در روابط خصوصی ممکن
است مورد استناد قرار گیرد، اما در برابر بانک یا شخص ثالثی که چک را به صورت
قانونی دریافت کرده است، سندیت کمتری دارد.
خطرات حقوقی چک بدون تاریخ برای صادرکننده
خطر اصلی چک بدون تاریخ، سوءاستفاده است. زمانی که شما چک را بدون
تاریخ تحویل میدهید، در واقع اختیار تعیین زمان وصول را به دست فرد دیگری سپردهاید.
- مسئولیت کیفری (جرم چک بلامحل): اگر شما چکی را بدون تاریخ تحویل دادهاید، و دارنده آن، تاریخی را
درج کند که شما در زمان وصول، موجودی کافی نداشته باشید، او میتواند علیه
شما شکایت کیفری کند. دادگاه
معمولاً تاریخ درج شده توسط دارنده را به عنوان تاریخ صدور معتبر میداند،
مگر اینکه بتوانید ثابت کنید که تحویل چک با شرط خاص (مثلاً وصول در تاریخ
معین) صورت گرفته است.
- مسئولیت مدنی و انتقال به غیر: اگر این چک به شخص دیگری منتقل شود و او با حسن نیت آن را وصول کند،
شما در مقابل او مسئول هستید. امکان استفاده از توافقات شفاهی در دادگاه برای
رد کردن چک بسیار دشوار است.
راهکارهای امنیتی برای جلوگیری از سوءاستفاده
به عنوان یک وکیل دادگستری،
همیشه توصیه میکنم که هرگز چک را به صورت سفید امضا یا بدون تاریخ تحویل ندهید.
اگر مجبور به این کار شدید، برای حفظ حقوق خود تدابیری بیندیشید:
ثبت توافق در سند دیگر: اگر به دلیل خاصی مجبور به تحویل چک بدون تاریخ شدید، حتماً یک سند کتبی (مانند یک رسید یا قرارداد ساده) تنظیم کنید
- و قید کنید که این چک
تنها برای تضمین است و تاریخ وصول واقعی آن موکول به زمان دیگری خواهد بود.
- استفاده از چک تضمین شده یا رمزدار: برای پرداختهای بزرگ، به جای چک عادی، از چکهای تضمین شده بانکی
یا چکهایی که قابلیت انتقال ندارند (با درج عبارت «حواله کرد») استفاده
کنید.
- مسدود کردن چک: اگر چک را تحویل دادهاید و نگران هستید که تاریخ آن را زودتر از
موعد وصول کنند، میتوانید با مراجعه به بانک و اعلام مفقودی یا سرقت،
درخواست مسدود شدن چک بدهید
(اگرچه این کار در صورت اثبات سوءاستفاده برای شما دردسرساز خواهد شد).
نتیجهگیری: احتیاط، کلید امنیت مالی
چک بدون تاریخ، در قانون به
دارنده اجازه میدهد تا تاریخ دلخواه خود را درج کند. این سادگی ظاهری، در صورت
عدم وجود اعتماد کامل، میتواند به سرعت به یک پرونده حقوقی تبدیل شود. برای حفظ
امنیت مالی خود، همیشه مطمئن شوید که تاریخ دقیق وصول، روی چک درج شده باشد و
اطمینان حاصل کنید که موجودی کافی در حساب خود دارید.
سوالات متداول
مقالات مرتبط
تأمین خواسته چیست؟ راهنمای کامل توقیف اموال خوانده پیش از صدور حکم
1404/10/5مقدمه: دغدغهی اجرای حکم در نظام حقوقی، اخذ رأی دادگاه تنها نیمی از مسیر دادرسی اس... ادامه مطلب
نظر خود را بنویسید